NGƯỜI QUÊ TÔI Ở XÃ EAHU HUYỆN CƯ KUIN ĐĂK LĂK

Người dân quê tôi đi làm ăn xa xứ rải rác có nhiều nhưng sống tập trung thành làng thi trước đây có Gia Nghĩa - Đăk Nông di dân theo chính sách cố Tổng thống Ngô Đình Diệm, sau 1975 phải kể đến xã Eahu, huyên Cư Kuin - Đăk Lăk.

Đường vào làng

Sau 1975, với chính sách "kinh tế mới" của đảng và nhà nước, dân làng Thế Chí di dân đi kinh tế mới cả thảy 3 đợt: Đợt 1 đưa dân lên khu kháng chiến Hòa Mỹ, đợt 2 đưa dân lên Huỳnh Trúc đều thuộc xã Hòa Mỹ, phong Điền TT. Huế, đợt 3 đưa dân vào xã Eahu huyện Krong Ana Dak Lăk (mới đổi thành Cư Kuin năm 2004)

Thời bấy giờ, đi kinh tế mới xem như là nỗi lo của dân làng bởi vùng kinh tế mới đa phần là bãi chiến trường xưa, đất toàn cỏ tranh lẫn bom mình sót lại. Có nhiều người đi khai hoang trồng màu ở Hòa Mỹ bị bom cắt cụt chân ... nên HTX phải đưa ra bình hộ đi kinh tế mới. Đối tượng “được” bình đi kinh tế mới phải kể đến là thành phần "ngụy quân, ngụy quyền" kế đến là gia đình có đông anh em. Hộ nào dân "bình" đi kinh tế mới mà chống lệnh thì coi như HTX không điều đi làm công, mọi quyền lợi ở địa phương coi như bị cắt mặc dù nhà mình vẫn ở đó. Lúc bấy giờ dân gọi những hộ này là "đội 10" ( toàn hợp tác xã có 9 đội, thành phần này không thuộc HTX) Gia đình tôi bị “bình” đợt 2 đi Huỳnh Trúc (Ông nội tôi có 2 anh em) nhưng ba tôi chống lệnh nên thuộc diện này. Sau khoảng 3 năm họ cho vào HTX lại. Năm 1985, bấy giờ tôi ở lính tận bên Lào, xã lại "bình" đi kinh tế mới tiếp, lần này đứa em trai tôi đang độc thân nghe tuyên truyền nói rằng “Ở Đăk Lăk đất tốt, người ta trồng nhiều đậu xanh nên ăn cơm toàn độn đậu xanh”. Ở quê đang ăn độn sắn, nghe nói độn đậu xanh sướng quá vậy là lên đăng ký cho 2 anh em đi Eahu cùng với khoảng 50 hộ dân làng góp với dân Quảng Thái, Điền Lộc mỗi xã khoảng mươi hộ. Có một sự kiên là khi xe đang lăn bánh trên đường vào Đăk Lăk thì cơn bão ập đến thiệt hại nặng, làm đổ nhiều nhà cửa ở quê trong đó có nhà của ba tôi.... Đó là các hộ vào ban đầu, một thời gian sau, dân làng từ xã Hòa Mỹ hoặc các nơi khác làm ăn khó khăn kéo nhau vào Eahu… đầu tiên họ làm thuê làm mướn tích lũy ít vốn liếng, sau khai phá đất đai, đầu tư vốn làm rẫy. Người quê tôi cứ góp mặt dần dần thành làng xóm như hiện nay.

Nếu bạn đi từ TP. Buôn Ma Thuột, theo quốc lộ 27 khoảng 30km đến ngã tư Hòa Hiệp (nơi đây có nhà nghỉ Vua Bảo Đại mỗi lần đi săn bắn) rẽ trái đi thêm 7km thì đến Eahu.
Còn nhớ tháng 8 năm 1986, vừa ra quân lần đầu tiên tôi vào thăm em ở Eahu, đi xe đò từ Thị xã BMT theo quốc lộ 27 toàn bùn lầy, có nơi tạo thành vũng rộng cỡ bằng cái ao nhỏ! Xe đến Hòa Hiệp là bến đỗ cuối cùng. Đoàn người vào Eahu chúng tôi mỗi người tìm một cây gậy chống để đi hết đoạn đường khoảng 7km. Cực nhất là đất bùn dính vào đế dép bám chặt, cứ đi một đoạn phải dừng lại gọt đất bùn kẻo nhấc chân không nổi. Vào đến nhà 2 đứa em vừa đúng 12h00. Gọi là nhà chứ kỳ thực như là một cái chòi lá. Trên lợp tranh, xung quanh thưng cót tre thưa nhìn ra ngoài qua khe hở được. Có vài chỗ bị thủng, đêm đến gió thổi lạnh thấu xương! Trong nhà giá trị nhất là cái sập đựng lúa nhưng không có lúa và một cái giường gỗ mà đứa em trai đi xẻ ván được! Nhìn 2 đứa em ốm nhách, da dẻ xanh xao, tay chân đầy ghẻ mà thương em ứa nước mắt! Sau khoảng 8 năm, em trai tôi lúc ấy đã có vợ 2 con bán đất và nhà ở Eahu về Buôn Hồ lập nghiệp cho đến nay.

Dân làng tôi ở Eahu tuy tha hương lập nghiệp nhưng vẫn giữ nguyên bản sắc quê hương từ văn hóa cho đến giọng nói. Nơi đây tình làng nghĩa xóm vẫn còn rất sâu đậm. Điều đó được thể hiện trong những dịp ma chay, cưới hỏi hầu như một nhà có việc là có mặt cả làng! Thậm chí, từ Eahu ra Buôn Ma Thuột đi lại khó khăn là thế nhưng mỗi khi dân làng tôi ở BMT có việc là họ đều tham dự khá đông đủ. Về giọng nói, ở Eahu, có chuyện vui không biết bạn tôi nghe lỏm đâu đem kể rằng có cháu gái khoảng chừng 14 tuổi từ nhỏ chẳng được đi đâu, một hôm được mẹ cho đi chợ Hòa Hiệp (Chợ thị trấn) sau về khoe lại với mấy đứa bạn cùng trang lứa như là một phát hiện mới:
-Mi nạ, mi nạ! Tau đi chợ Hòa Hiệp với mạ tau, tau chộ họ hỏi mua bán “Cái này giá bao nhiêu?” nghe mờ sa……a…ng! Trong Eahu mềnh thì hỏi “cấy ni mấy, cấy ni mấy?”

Mảnh đất nơi đây tuy nghèo nhưng tình nghĩa, dân xã khác không nói chứ riêng dân làng tôi vào đây lập nghiệp sau 31 năm nếu đếm trên đầu ngón tay chỉ được khoảng mười hộ có kinh tế vững vàng tập trung vào các hộ kinh doanh buôn bán và cán bộ giáo viên … còn lại đa số chỉ đắp đổi qua ngày. Bạn tôi người ở đó bảo rằng: “Eahu tuy nghèo nhưng dân làng đi đâu sa cơ thất thế cũng đều quay về đây làm lại từ đầu và đều được dân làng đón nhận” Cái hay là ở chỗ tình làng nghĩa xóm đùm bọc nhau!

Hệ thống giao thông của xã sau 30 năm kể từ năm 1986 tôi có mặt ở đây cho đến nay vẫn không được cải thiện là mấy, toàn xã chỉ được con đường liên thôn chạy qua Cư Evi còn lại vẫn đường đất lầy lội quanh co chứ không có qui hoạch gì cho bài bản! Thế mới biết khi đưa dân đi kinh tế mới, người ta không có qui hoạch tổng thể ban đầu, bây giờ dân mạnh ai nấy làm đã hình thành vườn tược, nhà cửa rồi nếu sửa lại rất khó khăn!

Tôi thắc mắc “tại sao ngày trước cán bộ huyện Phong Điền vào nhận đất đưa dân đi kinh tế mới không tìm chỗ nào khá hơn mà vào tận Eahu, đường sá giao thông khó khăn, đất đai ở đây cũng không được phì nhiêu cho lắm”! Bạn tôi nói “Ngày xưa cứ nghe theo chủ trương trên phân sao thì nhận vậy chứ đâu biết lựa chọn!”

Một đám cưới trên đường quê 

Đã qua đi thời vất vả gian nan, hiện dân quê tôi ở Eahu nhiều nhà có con cháu thành đạt nơi Saigon, thậm chí cả ở nước ngoài tuy nhiên mặt bằng chung là đắp đổi qua ngày và điều đọng lại duy nhất, có lẽ theo tôi đó là dù nghèo nhưng luôn trọng tình làng nghĩa xóm!

CON TÔI LÀ CÁN BỘ HUYỆN

Tốt nghiệp xong Đại học kinh tế TP.HCM hạng ưu, dù bạn bè rủ rê khuyên bảo hết lời rằng nên ở lại đất Sài thành xin việc mới phát triển chuyên môn, thằng An vẫn không nghe. Nó quyết nghe lời ông già nó trở về quê lập nghiệp!

Quê nó là dải đất miền Trung nghèo khó nhưng được cái làng nó nổi tiếng là nơi có nhiều cây mai thế giá trị, có gốc mai lúc sốt giá người ta trả đến vài trăm triệu! Người làng nó khéo tay cái món uốn mai, chẳng cần học nghề chỉ quan sát, tưởng tượng mà đôi tay tạo thế mai thật mềm mại: gốc này thế rồng bay, gốc kia thế rồng giáng .... Trời sinh ra ba nó có năng khiếu, chẳng bao lâu ông nổi tiếng khắp huyện. Tri huyện vốn là người thích chơi mai thế nên thường xuyên nhờ ba nó chăm sóc mấy chậu mai cảnh. Đi lại lâu thành ra thân tình, một hôm ba nó mở lời với quan tri huyện:
- Em có 2 đứa con trai, thằng anh hiện đã đi làm ở SG, đứa em vừa tốt nghiệp ĐH kinh tế TP.HCM mà em lại muốn nó về ở với vợ chồng em, bác xem có việc gì ở huyện giúp cho cháu một chân, em tạ ơn bác!
- Để anh tính, chú cứ nói cháu về đây, anh nói bên phòng kế toán bố trí công việc, ban đầu chỉ mới hợp đồng đã nghe, dần dần anh tạo điều kiện cho cháu thi công chức để vào biên chế!
- Vậy thì còn gì bằng, gia đình em xin đội ơn bác!

Kể từ giờ phút đó, cảm giác sung sướng trong lòng ông bố nông dân tội nghiệp cứ lâng lâng, viễn cảnh trước mắt ông là thằng con trai sắp làm cán bộ huyện, từ nay có thể ngẫng cao đầu với người làng... Từ nhà tri huyện về, ông bố tội nghiệp gọi ngay cho thằng con đang ở SG:
- Con à! Con thu xếp về đây con nhé, ba vừa xin bác chủ tịch huyện cho con chân kế toán.
- Vậy à ba? Con tính xin làm cho công ty Nhật, chuẩn bị đến ngày phỏng vấn rồi!
- Đừng có mà ngu lâu con ạ! Về huyện làm cán bộ, được ở gần cha mẹ lại có cơ hội thăng tiến làm mở mày, mở mặt dòng họ, mày làm cho bọn tư bản nước ngoài thì khi hết dùng được nó sa thải chứ tốt lành gì!

Mặc dù có chút phân vân nhưng nghe trong trường thầy cô dạy rằng bản chất "tư bản là bóc lột" lại nghe ba nó nói thế nên cũng xuôi lòng.

An nghe lời ba nó về làm chân kế toán ở huyện, lương hợp đồng tháng được 2,5 triệu. Ba nó tạ ơn chủ tịch huyện đã "giúp đỡ cháu" làm quà chậu hoàng mai, thế rồng bay rất đẹp làm ông hài lòng.

Từ ngày nó được làm chân kế toán huyện ba nó tự hào lắm, hễ có ai hỏi về thằng An là dịp để ông khoe về nó: "con trai tui bữa ni nó làm cán bộ kế toán huyện" và cứ hễ chia sẽ được với ai về điều đó, trong lòng ông có cảm giác sung sướng khó tả!

Phần ông chủ tịch huyện sau khi nhận được quà biếu là cây mai thế, ông luôn hứa với ba nó cố gắng đưa nó vào biên chế nhưng ngặt nổi thời buổi "ghế ít, đít nhiều", lũ "con cha cháu ông" đông như quân Nguyên đem bắn 3 ngày không hết thì cái sự vào biên chế của nó khó bằng lên trời ... nhưng ba nó vẫn một mực tin tưởng "ân nhân". Hàng năm huyện tổ chức xét biên chế, cứ hễ mỗi lần xét lại xuất hiện một đứa từ trên trời rớt xuống. Chẳng hạn, năm này cháu ông tỉnh ủy viên, năm sau cháu ngài phó chủ tịch tỉnh, năm sau nữa lại cháu bà chánh thanh tra ... lần hồi mãi đến năm 2014 có công văn giảm biên chế, các nhân viên văn phòng diện hợp đồng bắt buộc phải thi công chức. Theo chỉ tiêu của tỉnh, năm 2014 mỗi huyện chỉ được một suất biên chế nên khó khăn càng chồng chất!

Với quyết tâm chạy bằng được chân biên chế cho con của ba nó cộng với khả năng học tập, kinh nghiệm công tác của nó, ngày đêm nó cố gắng nổ lực học gạo các tài liệu, ai cũng hy vọng nó thi sẽ đỗ nhưng nào đâu có ai ngờ khi công bố kết quả nó được 30 điểm, đứa cháu gái ông bí thư huyện được 30,5 điểm thế là một lần nữa nó trượt biên chế! Nó thì đau lắm nhưng ba nó vẫn tự hào con mình giỏi giang, "chẳng qua thua con bé đó là vì nó được ưu tiên" (!) Phận nó muốn còn là "cán bộ huyện" phải lủi thủi tiếp tục hợp đồng ở vị trí bảo vệ cơ quan nhưng phải làm thay công việc chuyên môn cho đứa cháu gái bí thư huyện ủy vì con bé đó chẳng biết gì chuyên môn cả, thật oái ăm! Làm thêm được thời gian, nản quá nó nghỉ việc ở nhà. Để lấy lòng ba nó, dịp lễ tết huyện cũng quan tâm gửi biếu cho 1kg hạt dưa, vậy mà ba nó sướng rêm!

Nghỉ ở nhà được 1,5 năm nó lại tìm vô xứ Sài thành, lần này may mắn với nó, nó được một công ty tư nhân nhận vào làm kế toán lương tháng 12 triệu, tuy lương chưa to vẫn còn hơn làm kế toán ở huyện 2,5tr/ tháng chỉ để giải quyết "tự hào" của ba nó!

Có một sự kiện rất bất ngờ với gia đình nó là tết nguyên đán năm ngoái, trong khi cả nhà nó đang dọn dẹp nhà cửa thì có một người đàn ông đường đột đến thăm tự giới thiệu là cán bộ huyện, ba nó ngồi tiếp mới được một tuần trà thì người đó nói đây là quà của bác chủ tịch huyện gửi gia đình ăn tết, nói đoạn vội vàng chìa phong bì ra bàn rồi ra xe nổ máy chạy mất, mẹ nó chưa kịp hiểu ra điều gì cả, ba nó mở phong bì ra cả nhà chứng kiến có 30 triệu đồng tiền mặt. Nó chợt đọc trên gương mặt của ba nó, có lẽ đây là trị giá cây mai ba nó tặng quà cho chủ tịch huyện chăng? Dù sao thì tết này cũng có cái để bù đắp thiếu hụt mỗi khi tết đến xuân về ở miền quê thuần nông quanh năm chỉ biết trồng trọt chứ chẳng có buôn bán thêm hàng hóa gì để tăng thu nhập!

Và ba nó lại một lần nữa tự hào!

CON NGƯỜI TỰ DO

Tôi đã dành 22 năm của cuộc đời mình để đi học, trong khoảng thời gian đó, tôi trực tiếp trải nghiệm ba nền giáo dục khác nhau.

Tôi cũng là một phụ huynh có ba con nhỏ. Con đi học, tôi vì trách nhiệm và vì tò mò mà dành thời gian tìm hiểu chương trình, rồi học cùng con ở hai quốc gia khác nhau nữa. Vậy tính ra, tôi đã đi qua 5 nền giáo dục Á - Âu, cả trực tiếp và gián tiếp. Vậy tôi thấy gì khác nhau trong 5 nền giáo dục đó? Và quan trọng hơn, bài học nào sẽ được rút ra từ những trải nghiệm thực tế đó?

Tôi thấy rằng, dù khác nhau về văn hóa, thể chế và tôn giáo, nhưng giáo dục có hai loại mục tiêu: Đào tạo con người công cụ và đào tạo con người tự do. Hai mục tiêu này không tách bạch tuyệt đối, thường lồng ghép xen lẫn vào nhau theo chủ ý hoặc vô thức do tập tục. Tùy theo mức độ công cụ hay tự do nhiều hay ít, mà hệ thống giáo dục đó sẽ tạo ra con người công cụ hay con người tự do theo cách tương ứng.

Như mọi hệ thống sản xuất khác, một hệ thống chỉ có thể vận hành trơn tru hiệu quả và không rơi vào hỗn loại khi hình dung đích xác được sản phẩm đầu ra có những thuộc tính nào. Với giáo dục là trả lời tường minh cho câu hỏi: Hệ thống giáo dục hướng đến việc đào tạo con người nào?

Rất nhiều độc giả đã đặt ra câu hỏi tương tự sau các bài viết “Giáo dục không triết lý” và “Giáo dục bế tắc” trên Góc nhìn. Họ chấp nhận phản biện về cải cách hiện thời của tôi, nhưng đề nghị tôi trả lời rằng tôi mong muốn triết lý nào.

Sau nhiều năm trải nghiệm, tôi bắt đầu gây dựng và theo đuổi một triết lý giáo dục mới, phát biểu giản dị rằng: Con người tự do là đích đến của giáo dục.

Con người tự do, như tên gọi của nó, thể hiện trước hết ở việc tự do đi tìm câu trả lời cho câu hỏi cốt yếu “Tôi là ai?”. Đó chính là tự do tư tưởng. Tư tưởng về chính bản thân mình. Con người khác với con vật ở chỗ biết hỏi: “Người là gì, tức Tôi là ai?”, còn con vật thì không. Chính việc tự do đi tìm câu trả lời cho câu hỏi này là cội nguồn của văn minh nhân loại, hình thành nên nhân tính và xã hội con người. Mà muốn vậy, điều kiện tiên quyết là họ phải có được tự do để tư duy trước khi trả lời cho câu hỏi tôi là ai. Mà để tư duy hiệu quả và chính xác, họ cần thông tin như những nguyên liệu đầu vào. Vì vậy, sự tự do tiếp cận thông tin là điều tối quan trọng. Trong giáo dục, điều này có nghĩa, học sinh và giáo viên phải được quyền tiếp cận với các nguồn tư liệu và tài liệu tham khảo khác nhau, thể hiện trước hết ở nhiều bộ sách giáo khoa khác nhau được lưu hành.

Trong lớp học, học sinh phải được tự do bày tỏ ý kiến và diễn giải của mình. Nội dung bài học vì thế không được phép đóng cứng vào một diễn giải cụ thể, dù đó là diễn giải của người thầy đáng kính. Nếu không, học sinh sẽ bị thui chột sáng tạo và trở nên máy móc. Việc học rõ ràng không phải chỉ là ghi nhớ giải pháp của thầy cô, mà là tìm được bao nhiêu giải pháp theo cách của riêng mình cho vấn đề đang đối mặt. 

Việc thi cử khi đó cũng không đi theo hướng có học thuộc, biết đúng điều đã được dạy để thi hay không, mà trở thành thước đo cho sự trưởng thành của người học, mà quan trọng nhất là sự trưởng thành trong tư duy của họ, biểu hiện qua năng lực cốt yếu: Năng lực tư duy độc lập.

Vì sao như vậy, vì nếu không có năng lực tư duy độc lập, một người dù đã bạc đầu, vẫn cần phải cậy nhờ đến tư duy của kẻ khác, do đó trên thực tế vẫn là trẻ vị thành niên. Đất nước không cần nhiều trẻ vị thành niên bạc đầu như vậy. Đất nước cần những con người trưởng thành, có tư duy độc lập, để xây dựng một đất nước độc lập và trưởng thành.

Tầng thứ hai của con người tự do là tự do lựa chọn. Lựa chọn là cấp độ cơ bản nhất của hành động. Nhìn thật kỹ chúng ta sẽ thấy mọi hành động có nghĩa đều bắt đầu bằng một lựa chọn.

Vì sao? Vì sau khi đã có tự do tư duy, đã có thể tư duy độc lập, thì ta phải làm điều gì đó chứ? Nếu giáo dục chỉ đào tạo ra những thế hệ học nhiều thi giỏi mà không biết làm việc, không có khả năng lựa chọn thì rõ ràng nền giáo dục đó đã sai đường. Với giáo dục, tự do lựa chọn thể hiện trước hết trong việc được quyền lựa chọn hình thức học tập phù hợp với mình. Vì thế, bên cạnh những loại hình trường hiện có, loại hình homeschooling, tức học tại nhà, cần được thừa nhận về mặt pháp lý.

Quyền tự do lựa chọn còn thể hiện ở việc người học cần được quyền lựa chọn giáo viên phù hợp. Vì thế hệ thống giáo dục cần phải tổ chức sao cho lựa chọn này thực hiện được, ví dụ bỏ biên chế suốt đời. Không thể nào một giáo viên kém, nhưng vì lý do nào đó, vào được hệ thống giáo dục, thì nghiễm nhiêm ở đó gần 40 năm cho đến lúc về hưu mà không có cách nào để thay thế.

Một người có tự do lựa chọn là một người đã có khả năng lãnh đạo bản thân, làm chủ cuộc đời mình, và tự chịu trách nhiệm về sự làm chủ đó. Đó chính là những phẩm chất mà một người học cần hướng tới. Lãnh đạo bản thân, làm chủ cuộc đời mình là thước đo cho sự trưởng thành thực sự cho người học.

Tầng thứ ba của con người tự do sẽ là tự do trở thành, tức được tự do trong việc quyết định trở thành người mình chọn để trở thành. Nó bao gồm tự do thân thể, tự do biểu đạt cảm xúc, tự do biểu lộ tinh thần. Sự thay đổi của chúng chính là sự thay đổi của chúng ta. Người học phải nhận biết và làm chủ được những sự thay đổi đó, thông qua lựa chọn trong tự do và sau khi suy xét.

Cho đến nay, tự do thân thể đã được pháp luật bảo hộ, nhưng nhiều khi còn mâu thuẫn khi triển khai. Quyền tự do thân thể chưa được nhận thức đúng. Bạo hành trong gia đình và nhà trường, một sự xâm phạm tự do thân thể điển hình, vẫn xảy ra thường xuyên. Bạo lực học đường bùng phát cũng là chỉ dấu xấu cho thấy tự do thân thể đã bị xâm phạm ngay trong môi trường trong sáng nhất là nhà trường.

Còn tự do biểu đạt, dù là cảm xúc hay tinh thần, gần như ít khi được xét đến. Một phần do văn hóa truyền thống, một phần do giáo dục đã bỏ qua thứ tự do trở thành này, nên con người không được sống thật với cảm xúc và các giá trị tinh thần của mình, lại càng không dám biểu đạt chúng ra cho người khác thấy. Tất cả những điều này đều không tốt cho sức khỏe tâm thần, cho sức sáng tạo, và rộng hơn là cho một xã hội lành mạnh.

Có rất nhiều dấu hiệu cho thấy “tự do” chưa phải là một khái niệm được tôn trọng trong nhà trường, hay không phải là mục đích của nó.

Tầng thứ tư của con người tự do là tự do kiến tạo, có được trên nền móng từ ba thứ tự do đã nói ở trên. Một người chỉ có thể kiến tạo tương lai nếu tương lai đó đã được kiến tạo trong tâm trí mình trước hết. Tương lai của một con người, tương lai của một quốc gia, nằm ở thứ tự do kiến tạo này.

Đó là lý do vì sao tôi luôn tâm niệm rằng, triết lý giáo dục của thời đại mới không thể là đào tạo con người công cụ như hệ thống giáo dục hiện thời. Con người tự do là đích đến của giáo dục.

Giáp Văn Dương

THẦY LƯƠNG NGỌC HUỲNH: ĐẤT NƯỚC TA CÓ 7 LOẠI NGƯỜI !

Note: Nhận thức của người VN cần phải thay đổi theo hướng tích cực mới mong XH tốt đẹp!

1- Loại thứ nhất: Họ bảo thủ đi theo một lối mòn của một con đường vô định hướng, nhưng họ quyết tâm đi cho bằng được và lái tất cả đi theo con đường đó! Mặc dù phía cuối con đường là chông gai và sụp đổ họ vẫn cứ đi. Loại người này ta gọi là "ngu mà còn tỏ ra nguy hiểm"!
2- Loại thứ hai: Họ luồn cúi và nịnh bợ liếm láp mọi thứ và sẵn sàng làm chó cho loại thứ nhất! Loại người này là loại vô liêm sỉ họ đã đổi sự nhục nhã để lấy miếng cơm ăn!
3- Loại thứ ba: Họ không quan tâm đến mọi thứ xung quanh, họ thờ ơ với tất cả, và họ chỉ cần biết lo cho bản thân mình! Loại người này là loại vô hồn, vô cảm, vô tâm!
4- Loại thứ tư: Họ tàn nhẫn cướp của giết người, ăn cắp ăn trộm, đĩ điếm, giả dối, lừa lọc, sống bầy đàn độc ác và man rợ! Loại người này là giống vô loài!
5- Loại thứ năm: Họ biết đúng sai nhưng miệng họ luôn ngậm một hạt thị và không bao giờ dám mở mồm! Loại người này ta gọi là đồ hèn nhát!
6- Loại thứ sáu: Họ bị cuồng tín bởi những lý luận duyên, nghiệp, họ không đấu tranh và chấp nhận bị áp bức! Loại người này thật đáng thương và đáng yêu với những thể chế chính trị mị dân!
7- Loại thứ bảy: Họ sống có trách nhiệm, ngay thẳng, sòng phẳng và công bằng, họ dám nói lên chính kiến của mình, họ mong muốn xã hội tiến lên tốt đẹp, nhưng do 6 loại kia đông quá nên họ khó có thể thay đổi tư duy của giống người Việt Nam!
Cho nên gọi là đất nước "thất nhân" thế mới sinh ra thất đức, thất tín, nói một đường làm một nẻo! Chúng ta cần loại người thứ 7 phát triển thật nhiều để lấn át 6 loại còn lại. Những ai đang là một trong sáu loại kia nên vắt tay lên trán suy nghĩ để làm sao cho con cháu giống nòi Việt Nam trong tương lai đừng hèn như những gì chúng ta đã và đang làm!
Nói thật mất lòng cũng được! Nhưng nó sẽ làm cho người ta khôn từ từ.

"DỤNG NHÂN NHƯ DỤNG MỘC"

Thấy tôi hay có bài viết phản biện, trong đó có một số lãnh đạo các cấp từ TƯ đến địa phương bị tôi chê về phát ngôn và ứng xử, một anh bạn nói:
- Ai ông cũng chê, có lẽ chỉ vợ chồng ông là người tài giỏi!
Tôi đáp:
- Anh nói thế không phải, giả sử anh không là kiến trúc sư nhưng nhìn ngôi nhà người ta anh cũng có thể nhận xét được nhà đó đẹp hay xấu, nhưng nếu ai đó thách đố anh vẽ cái nhà đó chắc chắn anh không thể làm được!
Anh bạn gật đầu:
- Đúng thế!

Người xưa nói "dụng nhân như dụng mộc", người tài trong xã hội rất nhiều, tùy theo lĩnh vực và cấp độ để dùng cho đúng mới đưa đất nước tiến bộ! Ngặt nổi, công tác cán bộ hiện nay, theo quan sát của nông dân tui đa số đặt nhầm vị trí thành ra mới lộn tùng phèo!

Chẳng hạn, cái ông đi du kích năm xưa ở trong rừng về thành phố, sau đó đảng cử đi học bổ túc văn hóa, học lấy cái bằng tại chức, rồi làm cái thạc sĩ, tiến sĩ để lòe thiên hạ, cứ "lấy đà" leo dần lên trung ương làm đến Thứ trưởng, Bộ trưởng, Thủ tướng ... mà đáng lẽ tầm các ông chỉ lãnh đạo cấp huyện tỉnh, thì sao xứng tầm mà đảm đương công việc? Sao không bị dân chê? Thử hỏi rằng lãnh đạo TƯ có mấy ông giao tiếp được tiếng Anh khi ra nước ngoài tại các diễn đàn quốc tế?

Một xã hội văn minh là xã hội biết trọng dụng nhân tài, biết đặt người đúng các vị trí. Ai có thiên hướng gì thì đào tạo ngành đó: Thích làm khoa học thì đi học kỹ sư, có lòng yêu thương chăm sóc sức khỏe con người thì học ngành y khoa, biết lo cho tương lai đất nước thì học sư phạm, muốn giúp dân hoạch định chính trị thì học ngành quản trị hành chánh, Muốn làm thợ lành nghề thì vào học các trường nghề .... Và học ngành gì phải học cho sâu để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ! Điều cốt lõi là phải minh bạch, dân chủ trong bổ nhiệm, bầu cử, ứng cử!

Nếu đặt trường hợp tôi, người ta cất nhắc tôi làm lãnh đạo các cấp tôi cũng xin từ chối bởi tôi đâu được học ngành quản trị hành chánh, đâu có biết xử lý công việc cho dân thì sao dám nhận bừa được?

Tôi là nông dân thì chỉ biết nghiên cứu trồng cây gì, nuôi con gì cho thu nhập tốt mà không gây hại đến đồng bào, không bị lệ thuộc Trung Quốc là hạnh phúc lắm rồi! Có điều tính tôi thường quan sát sự vật, hiện tượng, đặc biệt thấy bức xúc là tôi không thể bỏ qua, vì thế đôi khi gây khó chịu cho nhiều người và tôi chỉ dừng lại ở mức biết quan tâm đến chính trị xã hội chứ không có thiên hướng làm chính trị!

Vì thế xin nhấn mạnh một lần nữa, tôi là người rất quan tâm đến chính trị đất nước. Tuy nhiên, xin mọi người hãy phân biệt cụ thể giữa quan tâm chính trị với làm chính trị là 2 khái niệm khác biệt hoàn toàn không thể đồng nhất chúng, bởi nếu đồng nhất chắc chắn có nhiều người e ngại không dám phản biện xã hội vì sợ bị chụp mũ là có động cơ "làm chính trị"

Gỗ xấu mà đặt vào vị trí trọng tâm thì không hiệu quả đôi khi gây gãy đổ nguy hiểm đến người khác, gỗ tốt đặt vào chỗ xấu thì thật lảng phí!

NGƯỜI NỔI TIẾNG HÀI HƯỚC, DÍ DỎM CỦA LÀNG THẾ CHÍ TÂY !

Tôi biết anh từ thuở tôi còn niên thiếu vì mê sinh hoạt gia đình Phật tử nhưng ngặt nổi ba tôi không biết vì lý do gì không cho tôi tham gia, thế là tôi thường lân la đến xem các đoàn sinh sinh hoạt hàng tuần hoặc cắm trại dịp kỷ niệm Lễ Phật Đản.

Thời VNCH, bấy giờ tôi khoảng 10 tuổi bắt đầu mê sinh hoạt tập thể. Mặc dù tôi không theo đạo Phật nhưng nhà tôi ở gần chùa Thế Chí Tây, cứ hằng tuần tôi đến coi đoàn sinh sinh hoạt, lúc bấy giờ làm quản trò có nhiều anh chị như anh Huế, anh Minh, anh Lý ... nhưng cứ mỗi lần anh trong vai trò huynh trưởng làm quản trò, miệng thổi còi đồng tổ chức sinh hoạt cho đoàn sinh thì sinh động, hào hứng hơn cả! Anh kể chuyện, pha trò, tập hát rồi tổ chức đánh morse ( kỹ thuật truyền tin) làm cho các em mê tít thò lò! Đặc biệt nhất là dịp cắm trại mừng ngày Lễ Phật đản, anh vừa biên kịch, đạo diễn vừa diễn viên biểu diễn những vỡ hài kịch, bi hùng kịch làm nức lòng người hâm mộ!

Tuy không được đào tạo bài bản nhưng được trời cho năng khiếu văn nghệ, anh cũng tập tành làm nhạc để động viên tập hợp đoàn sinh của chùa Thế Chí Tây. Ngồi nói chuyện khơi lại quá khứ, anh đã hát cho tôi nghe bài hát “Đoàn sinh” do anh tự đặt nhạc “ Đời vui thú khi gần các em, tay nắm tay. Vườn chúng ta luôn luôn nở trái, hoa chúng ta luôn xinh tươi hoài! Đời anh vui khi các em sinh hoạt quá đông, đời anh lo khi các em sinh hoạt không đồng. Càng sung sướng khi các em theo con đường sáng tươi! Vì đàn em, muôn đắng cay anh chị vui cười”.

Anh kể lần đó đi sinh hoạt với chùa Vân Trình, anh cao hứng đặt nhạc rồi tập hát luôn cho đoàn sinh , lời bài hát như sau “ Vân Trình với Thế Chí Tây, cùng nhau sum họp dưới ánh trăng rằm Trung thu. Trăng rằm, trăng sáng như ánh hào quang. Nhìn trăng ta thấy trăng tròn, nắm tay kết bạn tình tròn như trăng” .
Khoảng hơn 30 năm nay, sau khi cụ Thiêm qua đời, anh về ở hẳn tại chùa để lo việc Phật sự, một tay anh lo dâng hương, tụng kinh niệm Phật, đánh chuông chùa vào lúc từ 3 giờ sáng hàng ngày và tổ chức lễ tang cho các Phật tử trong làng. Kể về chất giọng đọc kinh Phật thì làng Thế Chí Tây theo như nhận xét của nhiều người chưa ai có thể qua được hơi của anh!

Anh em ngồi nói chuyện một lúc, tôi nói rằng làng ta hiện môi trường bị xâm hại nặng, cá tôm không có mà bắt, độn mái nhà nay cũng không còn, anh xổ một tràn nói lối làm tôi cười chảy nước mắt:
XƯA VÀ NAY
“Ngày xưa có độn mái nhà, có bàu tiên thủy có bà cào dương
Ngày nay không độn mái nhà, không bàu tiên thủy, không bà cào dương

Ngày xưa có độn cột trâu, có người ngủ độn có trâu rựt nài
Ngày nay không độn cột trâu, không người ngủ độn không có trâu rựt nài

Ngày xưa có cá, có bàu, có người bắt cá zét tràu cũng vui
Ngày nay không cá, không bàu, không người bắt cá zét, tràu cũng không”

Tính hài hước làm anh sống vui vẻ lạc quan dù cả trong hoàn cảnh bi đát, dạo cuối tháng 8 năm ngoái nghe tin anh bị nhiễm trùng ngón chân dẫn đến hoại tử, đang nằm điều trị ở bệnh viện Huế mới được 1 ngày, anh em bà con ở Buôn Ma Thuột gọi điện hỏi thăm anh bệnh tình thế nào, anh nói “ngày mai bớt!”, người đâu dây bên kia ngạc nhiên: “mới điều trị 01 ngày bớt (khỏi bệnh) mau vậy”, anh nói “ Ngày mai bác sỹ nói cắt bớt một ngón chân”, đầu dây bên kia cười té ghế!

Khi tôi ghé chùa Thế Chí Tây thăm anh thấy chùa đóng cổng, người ta chỉ tôi tìm lại nhà thăm anh, thấy anh đang ngồi trên xe lăn, tôi hỏi “ Dạo ni anh về ở nhà luôn à?”, anh nói lối “ Chùa thì giao lại Phật Di Đà, còn mình tìm về nhà mình ở” . Tôi nói, nghe anh chỉ bị nhiễm trùng 01 ngón chân sao bác sỹ cưa quá đầu gối thế này? Anh kể ban đầu chỉ ở ngón chân do bị chân chống xe máy quệt vào nhưng sau đó tắt tĩnh mạch dần dần gây hoại tử, để đảm bảo, bệnh viện chỉ định cưa quá đầu gối, hiện đã lành vết thương , đang chờ lấy cái chân giả lắp vào. Tôi hỏi thăm anh sức khỏe từ sau khi cưa cái chân bị nhiễm trùng như thế nào? Anh nói “Sức khỏe thì dồi dào, ra đến hàng rào muốn lộn lui (đi vô lại nhà)”, khi hỏi anh ăn uống hàng ngày có ngon miệng không, anh đáp “ Ăn uống bình thường. ra đường trẻ ngại, nghĩ lại quá tồi, ngồi nhiều hơn đi…” làm tôi cười chảy cả nước mắt!
Thế đấy, đôi khi anh tự trào lộng mình, tạo tiếng cười cho đời để tâm hồn luôn thanh thản!

Trên đây là ghi chép trong chốc lát ghé thăm anh, còn biết bao nhiêu chuyện hài hước mà hễ gặp người thôn 6, hỏi chuyện người ta sẽ kể cho các bạn nghe!

Nếu ai muốn vui cười thì về gặp anh Nguyễn Đăng Trang làng Thế Chí Tây, xã Điền Hòa huyện Phong Điền, Thừa Thiên Huế!

Trung cấp sư phạm mầm non Dak Lak, A1k42, xướng âm và hát "Em là cô giá...