Thứ Tư, 21 tháng 12, 2016
Chủ Nhật, 4 tháng 9, 2016
CỤ TRẦN TRỌNG KIM NHẬN ĐỊNH VỀ ...
(Viện Nghiên cứu Hán Nôm)
Chúng tôi xin được giới thiệu nội dung bức thư như một phần di cảo bút tích của một nhà giáo, một học giả uyên bác và đức hạnh, một nhà nghiên cứu Nho giáo tân học cuối cùng, sau hơn nửa thế kỷ nằm im lìm trong một tập sách cũ. Thấy rõ thêm mối quan hệ giữa hai gương mặt trí thức lớn của nước ta trong lịch sử cận đại. Bên cạnh đó, đặt ra vấn đề thận trọng và nghiêm túc trong công tác bảo quản các tư liệu Hán Nôm của chúng ta hiện nay.
Bức thư gồm 2 tờ viết 2 mặt.
Nội dung như sau :
Sài Gòn, ngày 8 tháng 5, năm 19471
Ông Hãn2
Hôm ông Phan văn Giáo3 đưa cái thư của ông vào cho tôi, tôi không gặp ông ấy. Tôi xem thư của ông, nhất là đoạn viết bằng chữ nôm, tôi biết rõ sự tình và tôi đã phiên dịch ra quốc-ngữ, gửi sang để Ngài4 xem.
Gần đây tôi lại được thư khác của ông, do ông Giáo gửi lại cho tôi, đại khái cũng như thư trước. Cái tình thế nước ta bây giờ, tôi cũng hiểu đại khái như ông, cho nên trước khi tôi về, tôi đã dặn Ngài : Trừ khi có bằng-chứng chắc-chắn, thì ngài chớ nghe ai mà về. Sau khi tôi đã về đây rồi tôi lại viết thư ra nhắc lại lời dặn của tôi. Vậy sự ngài về chắc là không có.
Tôi sở dĩ về đây là vì Ngài và tôi ở bên ấy5, hoang-mang chẳng biết rõ gì cả, nhân có ông Cousseau6 do ông D’argenlieu7 sai sang gặp Ngài và tôi, nói Pháp sẵn lòng đổi thái-độ để cầu hoà-bình. Ngài thấy thế bảo tôi về tận nơi xem thái độ người Pháp có thật không, và nhân tiện xem ý tứ người Việt ta thế nào. Nếu làm được việc gì ích lợi cho nước và để cho dân đỡ khổ, thì ta cố làm cho trọn nghĩa-vụ của mình, nếu không thì lương-tâm ta cũng yên, vì đã cố hết sức mà không làm được8.
Tôi về đây hôm 6 tháng hai tây9, không gặp ông D’argenlieu, vì ông ấy sắp về Pháp. Ông ấy cho người bảo tôi chờ ông ấy sang sẽ nói chuyện. Tôi có gặp mấy người có chủ nhiệm về việc chính trị, nói chuyện thì tử-tế lắm và đồng ý hết cả. Nhưng xét ra họ nói một đường, làm một nẻo, toàn là những việc mưu-mô lừa dối cả. Lúc đầu tôi có xin cho tôi dược gặp ông, ông Hiền10 và Khiêm11, họ hứa sẽ cho vào ngay, nhưng mãi chẳng thấy ai vào. Tôi biết ý [tr1] cũng không hỏi nữa.
Tôi xem việc người Pháp làm, không thấy gì là chân thực. Họ thấy tôi giữ cái thái-độ khảng khái không chịu để họ lợi dụng, họ phao ra rằng tôi nhu-nhược và đa nghi không làm được việc. Họ cho những người Nam thân tín của họ đến nói muốn gặp tôi, tôi từ chối không gặp ai cả. Cũng vì thế tôi không muốn gặp ông Giáo. Tôi có nói với người Pháp rằng : Tôi về đây, là tin ở lời hứa hẹn của ông Cousseau là đại biểu của Thượng xứ Pháp, nay công việc không xong, thì cho tôi trả ra để bảo cho Ngài biết. Họ nói : Việc ấy cố nhiên rồi, nhưng ông hãy thong-thả chờ ít lâu. Họ nói thế, nhưng tôi biết là họ không cho tôi ra với Ngài, và họ lại cho người khác nói chuyện với Ngài12.
Dù sao, tôi cũng không ân-hận vì việc tôi về đây. Có về đây mới biêt rõ sự thực. Biết rõ sự thực thì cái bụng tôi yên không áy náy như khi ở ngoài kia. Bây giờ tôi nhất định không làm gì cả. Nếu thời cục yên-ổn thì tôi về ngoài Bắc, néu không tì xoay xở ở tạm trong này, chờ khi khác sẽ liệu.
Còn về phương diện người mình, thì tôi thấy không có gì đáng vui. Phe nọ đảng kia lăng-nhăng chẳng đâu vào đâu cả. Ai cũng nói vì lòng ái-quốc, nhưng cái lòng ái-quốc của họ chỉ ở cửa miệng mà thôi, nhưng kỳ thực là vì địa-vị và quyền-lợi, thành ra tranh dành nhau, nghi-kỵ nhau rồi lăng-mã lẫn nhau. Tôi về đây chỉ gặp Thảo13, Hoè14 và Sâm15. Tôi bảo Sâm nên tìm cách đoàn kết nhau thành khối, thì mới có thể đối phó với người ta được. Sâm cũng cho ý kiến ấy là phải. Song một độ thấy bẵng đi, không đến gặp tôi, rồi bất thình-lình xuất hiện ra Mặt trận quốc gia16, mà không cho tôi biết. Mãi mấy hôm nay mới đến nói rằng vì sự đi lại khó khăn, nên không kịp nói cho tôi biết việc ấy. Tôi bảo hắn rằng : Việc ông làm đó, là việc nên làm, nhưng trước hết phải xếp đặt cho chu-đáo, phải có đủ các cơ-quan tuyên truyền và bênh-vực việc làm của mình. Nhất là phải giao-thông với Mặt trận kháng chiến17, họ [tr2] có đồng ý, thì việc ông làm hoạ may mới có hiệu-quả. Nay việc chưa xếp đặt ra gì cả mà ông đã vội-vàng xướng xuất ra như thế, tôi e khó thành được. Hắn nói : Việc đã trót rồi, đã ném lao thì phải theo lao.
Tôi thấy tình thế có nhiều nỗi khó khăn quá, mà minh thì thân cô thế cô, không làm gì được, cho nên chỉ giữ cái dịa vị bàng-quan mà thôi, thật là:
身 在 南 蕃 無 所 預
心 懐 百 憂 復 千 慮
(Thân tại Nam phiên vô sở dự,
Tâm hoài bách ưu phục thiên lự.
= Thân ở cõi Nam không tham dự việc chính trị,
Lòng đã ôm trăm mối lo lắng lại thêm nghìn điều ưu lự)
Tôi vẫn biết việc chống với Pháp chỉ có V.M. mới làm nổi, nhưng vì chỉ tiếc họ quá thiên về chủ-nghĩa cọng-sản quá. Họ chỉ có một mục-đích là thi hành chủ nghĩa của họ, họ dùng đủ phương diện để đưa người ta vào cái chòng của họ. Sự hành-động của họ ở bên ta cũng như bọn cọng sản đã dùng ở bên Tàu và ở các nước khác, đều theo một lối đúng nhau như hệt. Họ không cần quốc-gia, không cần đạo-đức, nhưng có nhiều người tin ở nghĩa quốc-gia, thì họ lợi dụng cái nghĩa quốc-gia để đạt cái chủ-nghĩa của họ. Lừa dối xảo-quyệt đủ đường, cho nên người ta dễ mắc lừa lắm.
Nay V.M. đứng vào cái địa-vị chống Pháp, tất là có cái thanh-thế rất mạnh. Nếu họ biết đổi cái thái-độ hung tàn bạo ngược đi, và tìm cách thu dụng các đảng phái khác, để lập thành một khối, không khuynh hướng hẳn về Cọng sản, thì có cơ thành công được, nhưng bảo con chó sói trở nên con cừu, thì có thể được không? Dù sao, đối với viêc nước mình, V.M phải chịu cái tiếng 功之 首 罪 之 魁 (Công chi thủ tội chi khôi = Công đứng đầu mà tội cũng đứng đầu). Đó là ý kiến riêng của tôi, còn các ông nghĩ thế nào tôi không biết.
Khi tôi ở Hương- cảng, ông Cousseau có cho tôi biết tin ông Oánh18 bị Tây giết, tôi thương ông Oánh quá, có làm bài tuyệt- cú gửi về, nhờ ông đem điếu ông ấy:
Khóc bạn Nguyễn Băng Hồ
Đất khách mơ - màng những thở - than,
Mảng tin bác bị lũ hung tàn.
Ngắn dài giọt lệ lòng thương bạn,
Căm giận quân thù đã tím gan.
Ông Oánh sinh thời là một người trung hậu ngay chính, ở đời này thật là ít có. Chẳng may vì duyên nghiệp mà phải cái nạn tai bay vạ gió. Thôi [tr3] thì cũng là một cách ông ấy trả nợ nước.
Tôi muôn nhờ ông một tí việc, khi tôi đi, tôi còn một bản đánh máy tập Vũ trụ đại quân19gửi ông Oánh, nhờ ông thử hỏi nhà ông Oánh xem tập ấy có còn nữa không. Nếu còn, thì ông làm ơn giữ lấy cho tôi, kẻo công trình mất mấy năm trời mà mất đi, thì tiếc quá.
Nhờ ông nói với Khiêm, nhờ hắn đến qua chỗ nhà tôi ở Nhà Rượu20, xem có ai coi giữ cái nhà đã bị đốt21 đó không. Nếu có người coi, thì nhờ Khiêm thử vào trong nhà xem những sách vở có còn gì nữa, thì nhờ hắn nhặt đem về giữ lấy cho tôi. Còn cái nhà bên cạnh mà không hư hỏng lắm thì nhờ hắn xem có thể chữa sửa được không. Giá có thể chữa lại it nhiều rồi cho người ta tạm thuê để lấy tiền và cốt nhất là khi nào tôi có về được, mong còn có chỗ che sương che nắng.(Việc này không cần nữa, vì tôi đã gặp Khiêm ở đây rồi.)22
Ông có biết tin ông Bùi Kỷ23 bây giờ ở đâu không. Tôi về đây không có tin tức gì về đường nhà ông Bảng cả.
Nhà tôi và Chương24 đều có lời chúc ông bà được mạnh khoẻ. Tôi có lời thăm ông Hiền, Khiêm và Hoè và tất cả các bạn. Ông Hoè hôm ra Hà-nội có đến gặp tôi, nhưng vội quá, không viết được thư. Bây giờ ông Hoè ở đâu và làm gì?
Sau này ông có gửi thư cho tôi, nên để chờ khi nào có người chắc chắn vào đây, đưa đến cho tôi thì hơn. Không nên gửi người không được chắc chắn.
Nay kính thư
Trần Trọng Kim [tr4]
Chú thích :
1. 8/5/1947 : ngày viết thư. Một cơn gió bụi có ghi việc Cao uỷ Pháp là Bollaert ra Bắc : “ngày 8/5 mấy hôm trước khi ông Bollaert ra Bắc, ông Didier Michel hẹn đến gặp tôi”. Bức thư có lẽ được cụ Trần nhờ Didier Michel gửi hộ.
2. Ông Hãn: Chỉ Hoàng Xuân Hãn, nguyên Bộ trưởng bộ giáo dục và Mỹ thuật của chính quyền Trần Trọng Kim trước Cách mạng tháng 8. Năm 1947 Hoàng Xuân Hãn còn đang ở Hà Nội.
3. Phan văn Giáo: Dược sĩ, chủ hiệu thuốc lớn ở Thanh Hoá, là nhà Tư sản nổi tiếng có tư tưởng thân Pháp. Bị bắt trong Cách mạng tháng 8, sau được thả ra. Sau năm 1945 tiến hành nhiều cuộc vận động để khôi phục chính thể quân chủ ở miền Nam.
4. Ngài : Chỉ vua Bảo Đại - Vĩnh Thuỵ, lúc này đã thoái vị. Sau được chính quyền cách mạng cử đi công cán Trung Quốc, thì ở lại không về và sang ở Hương Cảng. (Trần Trọng Kim; Phạm Khắc Hoè, sđd)
5. Bên ấy : Khi Cách mạng tháng 8 nổ ra thì Trần Trọng Kim đang ở Huế. Bảo Đại thoái vị, ông về ở làng Tại Lại Thế gần thôn Vĩ Dạ, đóng cửa đọc sách không ra ngoài. Đầu năm 1946 thì về Hà Nội, không tham gia việc gì nữa. Sau khi Bảo Đại đi sang Trung Quốc, rồi ở lại không về. Cuối tháng 5/1946, quân Tầu Tưởng rút dần về nước. Tháng 6/1946, Trần Trọng Kim theo một số người của Quốc Dân đảng sang Trung Quốc tìm bắt liên lạc với Bảo Đại, và gặp nhau ở Hương Cảng.
6. Cousseau : Quan cai trị, từng làm Công sứ ở nhiều tỉnh tại Bắc Kỳ, là người móc nối dàn xếp đưa Bảo Đại từ Hương Cảng về nước để thành lập chính phủ theo ý người Pháp. (Phạm Khắc Hoè. sđd)
7. D’argenlieu : Cao uỷ Pháp tại Đông Dương lúc bấy giờ. Năm 1947 thì về nước cho Bollaert sang thay. (sđd)
8. Trần Trọng Kim, sđd, tr166, 167...
9. hôm 6 tháng 2 tây : ngày Trần Trọng Kim về đến Sài Gòn. Một cơn gió bụi có ghi : “ngày 5 đến Sài Gòn, nhưng đến sáng mùng 6 mới lên bờ.”
10. ông Hiền : Luật sư Vũ Văn Hiền, từng tham gia Nội các của chính quyền Trần Trọng Kim, giữ chức Bộ trưởng bộ Tài chính. Bị quân Pháp bắt giữ sau ngày toàn quốc kháng chiến năm 1946 ở Hà Nội cùng với Phạm Khắc Hoè, Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Xuân Chữ, ... sau được thả ra. (Phạm Khắc Hoè, sđd)
11. Khiêm : Có thể là Phạm Duy Khiêm, người cùng tham gia với Trần Trọng Kim soạn sách “Việt Nam văn phạm”.
12. Trần Trọng Kim lúc này đã không còn giá trị. Người Pháp muốn tách ông ra khỏi Bảo Đại để không thể gây ảnh hưởng, cản trở ý đồ thành lập một chính phủ theo ý muốn của người Pháp.
13. Thảo : Luật sư Trịnh Đình Thảo (1901-1986), luật sư toà Thượng thẩm Sài Gòn, là một luật sư rất có uy tín, thường đứng ra bảo vệ quyền lợi của nhân dân lao động cấp dưới, từng tham gia Nội các của chính quyền Trần Trọng Kim, giữ chức Bộ trưởng bộ Tư pháp, Phó chủ tịch hội đồng cố vấn chính phủ lâm thời miền Nam Việt Nam. Sau ra chiến khu tham gia thành lập Liên minh các lực lượng dân tộc dân chủ hoà bình Việt Nam, đi nhiều nước vận động chấm dứt chiến tranh tại Việt Nam, Uỷ viên trung ương mặt trận tổ quốc, Đại biểu quốc hội.
14. Hoè : Phạm Khắc Hoè, giữ chức Đổng chưởng lý văn phòng Ngự tiền của vua Bảo Đại. Sau này đi theo kháng chiến, bị Thực dân Pháp bắt đưa về miền Nam dụ dỗ quay trở lại phục vụ Bảo Đại không thành, phải thả ông ra ở Hà Nội, ông tìm cách trốn khỏi thành phố lên chiến khu, có viết tập hồi ký “Từ triều đình Huế đến chiến khu Việt Bắc”. Tập hồi ký này có nhắc đến việc ngày 16/4/1947, Phạm Khắc Hoè có đến chào từ biệt Trần Trọng Kim trước khi ra Hà Nội. Thư này viết sau khi Phạm Khắc Hoè đi Hà Nội gần một tháng (8/5/1947). (Phạm Khắc Hoè, sđd)
15. Sâm : Nguyễn Văn Sâm, Chủ tịch hội ký giả Nam Kỳ. Bị Thực dân Pháp an trí ở Sóc Trăng vì những hành động chống Pháp. Năm 1945, tham gia chính quyền Trần Trọng Kim, Hội viên hội đồng dự thảo Hiến pháp. Sau được phái đi làm Khâm sứ Nam Kỳ để tiếp thu Nam Kỳ được Nhật trao trả, chưa kịp thực hiện thì cách mạng tháng 8 bùng nổ. Là người tham gia thành lập Mặt trận quốc gia Việt Nam ở miền Nam, là thủ lĩnh đảng Việt Nam quốc dân độc lập, ông bị ám sát chết cuối năm 1947. (Nguyễn Quang Thắng, sđd)
16. Mặt trận quốc gia : Ngày 17-2-1947, Nguyễn Hải Thần, ông Nguyễn Tường Tam cùng một số nhân sĩ đã tiếp xúc với Bảo Đại và đã thành lập một Mặt Trận mệnh danh là Mặt Trận Quốc Gia nhóm tại Hương Cảng gồm: Việt Nam Cách Mạng Đồng Minh Hội, Việt Nam Quốc Dân Đảng, Dân Chủ Xã Hội Đảng, Việt Nam Quốc Gia Thanh Niên Đoàn có mục đích lợi dụng Bảo Đại để tranh thủ độc lập nhưng Bảo Đại cũng như các nhà thực dân khác không chịu được sự "khó tính" của Mặt trận này nên đã gạt khéo Mặt trận ra ngoài và sau này, Bảo Đại về lập chính phủ chỉ có nhân viên của các nhóm tư bản và của đế quốc cộng tác mà thôi. Với những thành phần "Nam kỳ quốc"và bọn tay chân của đế quốc, Pháp tạo ra các chiêu bài độc lập, tính đánh lừa dân chúng Việt Nam nhưng đã thất bại. Nguyễn Văn Sâm chắc cũng tham gia trong mặt trận này.
17. Mặt trận kháng chiến : Chỉ Mặt trận kháng chiến của nhân dân miền Nam (?)
18. ông Oánh : Tức Nguyễn Quang Oánh (1888-1946), anh ruột Nguyễn Văn Ngọc (hiệu Ôn Như). Làm Thanh tra các trường Sơ học, Hội viên hội đồng cải cách giáo dục của chính quyền Trần Trọng Kim, từng cùng Trần Trọng Kim và Bùi Kỷ biên soạn sách Tiểu học Việt Nam văn phạm giáo khoa thư. Toàn quốc kháng chiến, ông bị giặc Pháp ập vào nhà bắn chết ngày 22/12/1946. (Trần Văn Giáp, sđd); Nguyễn Băng Hồ : Chỉ tên hiệu của ông Nguyễn Quang Oánh là Băng Hồ.
19. Vũ trụ đại quan : Một trong các công trình nghiên cứu của Trần Trọng Kim. (Trần Văn Giáp, sđd)
20. Nhà Rượu : Trần Trọng Kim có nhà ở khu vực gần Nhà máy Rượu Hà Nội (phố Nguyễn Công Trứ). Tức là căn nhà 41 phố Hàng Chuối (Trần Trọng Kim, Một cơn gió bụi, Nxb.Vĩnh Sơn, S., 1969)
21. “Cái nhà của tôi ở phố nhà Rượu cũng bị quân tự vệ đốt cháy. Thành ra bao nhiêu sách vở của tôi, có lắm quyển rất cổ rất quý, tích trữ trong mấy chục năm, đều hoá ra tro tất cả. Tôi vẫn chưa hiểu vì lẽ gì mà họ đốt nhà tôi, hoặc là vì đốt nhà bên cạnh mà cháy lây sang, hoặc vì Việt Minh thấy tôi bỏ đi, họ giữ không được, họ cho lệnh đốt nhà cho bõ tức”. Trần Trọng Kim, sđd.
22. Tác giả tự đánh dấu, và ghi chú sang bên cạnh thư, nhắc việc này thôi vì đã nhờ được rồi.
23. Bùi Kỷ : Tức cụ Phó bảng Bùi Kỷ (1887-1960), Hội viên hội đồng cải cách giáo dục của chính quyền Trần Trọng Kim, cùng Trần Trọng Kim biên soạn nhiều tác phẩm : Truyện Thuý Kiều, Việt Nam văn phạm, Nho giáo. Chủ tịch Hội văn hoá kháng chiến liên khu 3, uỷ viên Hội Liên Việt liên khu, Chủ tịch hội hữu nghị Việt- Trung. (Trần Văn Giáp, sđd)
24. Chương : Luật sư Trần Văn Chương, từng tham gia Nội các của chính quyền Trần Trọng Kim, giữ chức Bộ trưởng bộ Ngoại giao. (Trần Trọng Kim; Phạm Khắc Hoè, sđd).
24. Chương: Tên người, lúc đầu tôi chỉ tra cứu được 1 người tên Chương là Luật sư Trần Văn Chương, từng tham gia Nội các của chính quyền Trần Trọng Kim, giữ chức Bộ trưởng bộ Ngoại giao. Đến hôm 9.2.2014, bài viết nhận được phản hồi từ bà Phạm Thị Lệ Hương, 1 Việt kiều Mỹ cung cấp thông tin sửa sai cho, tên Chương là tên con gái cụ Trần Trọng Kim, tức bà "Trần Thị Diệu Chương, vì trong thư Cụ Kim thường kêu các Cụ ngang tuổi là Ông… mà không nói tên trống không như thế này, vả lại Cụ viết “nhà tôi [tức là vợ của Cụ] và Chương đều có lời chúc ông bà…” thì chắc chắn phải là người trong gia đình Cụ. Con gái độc nhất của cụ tên là Trần Thị Diệu Chương, vẫn còn sống ở Pháp, năm nay cỡ 90 hay trên 90 tuổi 1 chút (ngang tuổi ông Bùi Diễm là con trai Cụ Bảng Bùi Kỷ là first cousin của bà Trần Diệu Chương, vì Cụ Bùi Kỷ là anh của Cụ bà Trần Trọng Kim).] Sở dĩ tôi dám quả quyết như thế này là vì tôi là người trong họ của Cụ bà Trần Trọng Kim, nên tôi đọc thư của Cụ Kim viết cho Cụ Hoàng Xuân Hãn tôi hiểu như thế. Tôi có hỏi thêm những người trong họ thì mấy nguời đó cũng nghĩ như tôi viết cho anh ở trên." (trích thư phản hồi của bà Phạm). Tôi xin sửa lại chú thích này theo ý kiến phản hồi của bà Phạm và xin trân trọng cám ơn bà.
_____________
Thư mục tham khảo
1.Lệ thần - Trần Trọng Kim, Một cơn gió bụi, Nxb Vĩnh Sơn, S,. 1969
2. Phạm Khắc Hoè, Từ triều đình Huế đến chiến khu Việt Bắc, H,.1986
3. Nguyễn Quang Thắng, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam. S,.1982
4. Trần Văn Giáp, Lược truyện các tác gia Hán Nôm II. H.,1987
5. La Sơn Yên Hồ - Hoàng Xuân Hãn. Nxb GD, H,. 1998 (2t)
Phụ lục ảnh nguyên bản:
. 
Thứ Sáu, 20 tháng 5, 2016
Thứ Sáu, 8 tháng 4, 2016
Thứ Năm, 30 tháng 1, 2014
Thứ Năm, 28 tháng 11, 2013
TỪ CUỘC ĐỜI HAI NGƯỜI MẸ CỦA TÔI, SUY NGHĨ VỀ NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG XÃ HỘI HÔM NAY!
Tôi mồ côi mẹ từ năm lên bốn. Lúc đó, tôi còn quá nhỏ để cảm nhận nổi đau mất mẹ!
Ngày mẹ mất, tôi hồn nhiên đến mức không biết đau khổ là gì. Thấy nhà mình có đông người đến, mặc dù trên đầu đội khăn tang, tôi chạy ra chạy vào lăng xăng, cười đùa…. Nét mặt không thoáng một chút gì gọi là đau buồn cả (!) . Bây giờ, càng lớn lên, biết suy nghĩ tôi càng thấy đau trong lòng … Nổi đau cứ ám ảnh trong tâm trí tôi mỗi khi nhìn di ảnh của mẹ rồi hồi tưởng về người đã mang nặng, đẻ đau … cho mình có mặt trên cõi đời này!
Ngày mẹ mất, tôi hồn nhiên đến mức không biết đau khổ là gì. Thấy nhà mình có đông người đến, mặc dù trên đầu đội khăn tang, tôi chạy ra chạy vào lăng xăng, cười đùa…. Nét mặt không thoáng một chút gì gọi là đau buồn cả (!) . Bây giờ, càng lớn lên, biết suy nghĩ tôi càng thấy đau trong lòng … Nổi đau cứ ám ảnh trong tâm trí tôi mỗi khi nhìn di ảnh của mẹ rồi hồi tưởng về người đã mang nặng, đẻ đau … cho mình có mặt trên cõi đời này!
Con gái cảm nhận hơi ấm từ mẹ (ảnh minh họa)Mẹ tôi dáng người mực thước, cao ráo, đi đứng khoan thai… gương mặt trái xoan miệng luôn nở nụ cười đôn hậu. Có lẽ, anh em tôi trải qua tuổi thơ dữ dội, có được như ngày hôm nay cũng nhờ phúc đức của mẹ tôi để lại “Con gái nhờ đức cha, con trai nhờ đức mẹ”
Anh em chúng tôi biết về mẹ mình qua lời kể của ba tôi, bà con, xóm giềng chứ chúng tôi còn quá dại không còn nhớ gì nữa!
Hồi ấy mẹ tôi buôn bán hàng tạp hóa, vừa có quầy hàng bán tại nhà, lại có quán hàng ở chợ. Nhờ duyên ăn nói nhẹ nhàng, vui vẻ, xởi lởi, mua bán dễ chịu nên quầy hàng của mẹ tôi luôn đắt khách. Công việc buôn bán làm ăn đang thuận lợi thì mẹ bỏ anh em chúng tôi mà đi khi đứa em thơ dại của tôi vừa tròn 18 tháng tuổi, nói đúng hơn là tử thần đã cướp mạng sống của mẹ tôi, để lại trên cõi đời trần tục này hai đứa con thơ dại, côi cút. Thế là từ đó anh em tôi mất mẹ!
Từ ngày mẹ mất, ba tôi đau buồn khôn xiết, tóc ông rụng từng mảng, ông kể rằng may nhờ người ta bày cho phương thuốc dân gian: lấy xác con ruồi xát mạnh vào chỗ da đầu bị hói, dần dần tóc mọc trở lại!
Trong quãng thời gian đó, anh em chúng tôi lớn lên nhờ công chăm sóc của bà nội tôi. Vào những năm thập niên 1960, quê tôi chiến tranh tang tóc, bom đạn ác liệt, ba tôi đi làm xa, bà cháu bồng bế nhau chạy giặc. Tôi chạy theo bà tôi đang quảy quang thúng mà một đầu là đứa em bé bỏng của tôi, đầu kia là những vật dụng cần thiết. Trên đầu, máy bay bắn rốc két, những làn đạn đan chéo nhau…. Thỉnh thoảng đâu đó có tiếng moóc chê nổ vang trời, mặt đất dưới chân rung chuyển. Những lúc như thế, bà tôi kêu lên “nằm xuống!”, đoạn bà lấy thân mình che chở cho hai đứa cháu bé bỏng!
Thấm thoát thời gian trôi đi, quá khứ đau buồn cũng dần nguôi ngoai trong lòng, cộng với sự thúc giục của bà nội tôi, hơn năm năm sau, ba tôi cưới mẹ kế, đó là người mẹ thứ hai của tôi, đã chăm sóc, nuôi dưỡng anh em tôi khôn lớn.
Nhớ ngày ba tôi cưới mẹ kế, trong lễ rước dâu có cả ông bà ngoại , các cậu, các dì tôi đi cùng. Tiệc cưới được diễn ra cũng đơn giản. Khách dự tiệc khoảng mười mâm cỗ được tổ chức tại ngôi nhà lợp tranh ba gian mà ba tôi mới dựng xong . Bấy giờ, tôi đang học lớp 3 trường làng, lúc này tôi cũng đã có chút hiểu biết kiểu trẻ con nên từ khi mẹ kế bước chân vào nhà, tôi đã có ý xét nét, thăm dò với thái độ không mấy thiện cảm cho lắm!
Sau một thời gian thăm dò, tôi cảm nhận được mẹ kế thương anh em chúng tôi thật sự. Từ đó, trong suy nghĩ của tôi, mình đã may mắn có thêm được người mẹ thứ hai để bù đắp cho sự thiếu thốn tình mẫu tử. Người mẹ thứ hai của tôi là một mẫu người phụ nữ tháo vác, đảm đang, chịu thương, chịu khó. Từ công việc đồng áng đến nghề đánh cá trên Phá Tam Giang, buôn bán, một tay bà đều làm được cả.
Sau mấy năm về làm mẹ chúng tôi, bà sinh thêm cho họ nhà tôi cả thảy ba đứa em, từng đứa em lớn lên trong tình thương yêu của mẹ. Thương mẹ vất vả, tôi chia sẻ tình thương với các em tôi bằng sự chăm sóc chúng một cách tận tình. Từ năm học lớp 4, tôi đã biết trông em, cho em ăn cơm mỗi khi mẹ đi làm xa hay ru em ngủ .... Anh em chúng tôi cứ thế lớn lên trong tình thương của gia đình đầm ấm để rồi đến bây giờ giữa chúng tôi không hề có khoảng cách nào.
Còn nhớ những năm thời bao cấp, gia đình tôi khó khăn lắm! Ngoài việc đi làm công đội sản xuất, trời mùa đông lạnh buốt thịt da, mẹ tôi vẫn đi thả câu, thả lưới, nhổ rong đem về đổi từng lon gạo để nuôi gia đình. Khi lớn lên khoảng 15 - 16 tuổi gì đó, có vài lần tôi đi nhổ rong ở Phá Tam Giang cùng bà, tôi mới cảm nhận sự khó nhọc, vất vả của mẹ tôi.
Khó khăn, vất vả là thế nhưng mẹ không một lời phàn nàn. Cho đến tận bây giờ, đã đến tuổi “thất thập cổ lai hy” mẹ tôi vẫn chăm chỉ làm việc, không nghỉ ngơi ngày nào. Từng đàn gà, đàn vịt rồi đến con lợn được bà chăm sóc hàng ngày để có cái dùng trong gia đình.
Sự hy sinh vất vả mà mẹ đã chịu đựng trong bao nhiêu năm qua cũng chỉ vì một điều đơn giản đó là mẹ đã dành trọn tình thương cho anh em chúng tôi. Có người nhận xét rằng “ vào nhà ai, quan sát gương mặt của người phụ nữ trong nhà biết được hạnh phúc của gia đình đó như thế nào!” điều đó quả không sai! Dù vất vả là thế nhưng mẹ tôi luôn nở nụ cười rất tươi và đôn hậu. Và tôi có thể tự hào với các bạn rằng tôi là người hạnh phúc bởi tôi có hai người mẹ rất mực yêu thương tôi!
Một câu hỏi được đặt ra ở đây là: Tại sao một đứa bé đã bị tổn thương do mất mát tình cảm người mẹ mà tôi lấy lại được thăng bằng trong cuộc sống? Câu trả lời ở đây là: Chỉ có tình thương mới cảm hóa được tình thương! Đức Phật dạy rằng“Cuộc đời sắc sắc không không, trăm năm còn lại tấm lòng mà thôi!”. Quả đúng thế! Khi con người yêu thương nhau thì người ta có thể làm bất cứ điều gì tốt đẹp cho nhau.
Từ hoàn cảnh và tính cách của hai người mẹ đáng kính của tôi: Một người mẹ “mang nặng đẻ đau” và một người mẹ chăm sóc nuôi dưỡng dạy dỗ tôi nên người, tôi muốn nói rằng để gia đình hôm nay được hạnh phúc, cần lắm bàn tay của người mẹ! Người mẹ trong gia đình là nhân vật trung tâm liên kết tất cả các mối quan hệ: Vợ chồng, cha con, mẹ con, bà con nội ngoại, anh em bạn bè!
Cổ nhân có câu “ Giàu nhờ bạn, sang nhờ vợ” . Người chồng có làm ra bao nhiêu của cải nhưng vợ chi tiêu hoang phí thì chẳng mấy chốc mà “tán gia bại sản”. Tôi có thói quen hay quan sát, mỗi khi đến chơi nhà ai, thấy người phụ nữ trong nhà đối xử với chồng con thế nào thì biết được họ có dành tình thương cho chồng con hay không!
Dù biết rằng phụ nữ ngày nay được bình đẳng với nam giới trên mọi phương diện nhưng xét về chức năng giới tính thì vai trò nội tướng gia đình không ai đảm đương tốt bằng những người mẹ! Đó cũng là giá trị truyền thống của người phụ nữ được lưu truyền qua bao thế hệ cho đến ngày nay!
Một tiêu chí mà bất cứ xã hội nào cũng phải hướng đến là PHỒN VINH, HẠNH PHÚC! Điều đó chỉ có thể đạt được khi và chỉ khi từng tế bào của xã hội đó là gia đình được hạnh phúc mà vai trò của những người mẹ, người phụ nữ trong gia đình là hết sức quan trọng!
Xin được kết thúc bài viết bằng một câu danh ngôn “Trong vũ trụ có rất nhiều kỳ quan nhưng kỳ quan tuyệt phẩm nhất là trái tim người mẹ”. Người mẹ là tài sản vô giá của tất cả chúng ta!
Đặng Đăng Phước
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)